Kwica umuntu ku ruhande rumwe ni uburwayi bwo mu mutwe – Dr Iyamuremye

Mu Rwanda kimwe no mu bindi bihugu byo hanze hakunze kugaragara ikibazo k’ihohoterwa rimwe na rimwe riganisha ku bwicanyi hagati mu bagize umuryango by’umwihariko abashakanye bapfa imitungo.

Dr. Jean Damascene Iyamuremye inzobere mu burwayi bwo mu mutwe
Muri aya makimbirane umugabo ashobora kwambura ubuzima uwo bashaka, n’umugore ni uko. Hari nubwo umwana yambura ubuzima ababyeyi, cyangwa umubyeyi akabwambura umwana. Iyo ubitekereje ushobora kwibaza amaherezo yabyo ngo ni ayahe? Biterwa n’iki?

Abantu benshi babifata nk’igikorwa cy’ubunyamaswa iyo bumvise ko ikiremwa muntu yambuye ubuzima mugenzi we.

savorplus.rw yaganiriye n’inzobere mu bijyanye n’ubuzima bwo mu mutwe, Dr. Jean Damascene Iyamuremye umuyobozi w’agashami gashinzwe indwara zo mu mutwe, avuga ko umuntu kwica uwo bashakanye ku ruhande rumwe ari uburwayi bwo mu mutwe ariko ku rundi ruhande ngo umuntu abikora abigambiriye.

Dr.Jean Damascene ati “Hari igihe bigera umuntu ubwenge bukayoba, cyangwa se ugasanga bugiye ahandi. Hari igihe umuntu yiyanga akanga n’abandi kandi kubanga bivuga ko anagira n’imitekerereze itari myiza, bishobora kumuviramo kwica umuntu.”

Iyi nzobere ivuga ko iyo umuntu ashatse kwica undi bivuze ko na we ubwe ashobora no kwiyica. Hari abantu batihanganira icyo yise “Frustration” aho akantu gatoya gashobora kubabaza umuntu bigatuma yakwica undi nta nimpamvu ifatika ihari, uretse imitekerereze y’uwo muntu isa naho idakuze cyane.

Dr. Jean Damascene ati “Njyewe nayita ko ari iy’ubwana (imitekerereze). Aho umuntu agera ahantu akagira ibitekerezo bimusubiza ibwana, icyo gihe ntabona n’ingaruka ishobora kubaho na nyuma y’aho ngaho.”

Umuntu ashobora kwica undi atanabitekereje

Dr. Jean Damascene avuga ko hari igihe umuntu afatwa n’ibyo bita “automatism” , hanyuma akaba ashobora no kwica umuntu atabitekereje.

Ati “Hari “Hallucination auditive” cyangwa se amajwi anakubwira ati “ica kanaka”, hari amajwi agenda akubaza ati “weho uri iki? Ko ntacyo uricyo!”, ugasanga noneho wabaye ubusa, iyo uri ubusa ugerageza noneho kwirwanaho, hari ayo majwi ashobora kugutegeka, iyo ugize ubwo burwayi.

Sinzi niba ari muri ubwo buryo abantu bashobora kwica abo bashakanye, ariko birashoboka ko umuntu ashobora no gufatwa n’uburwayi bwo mu mutwe akica umuntu bari kumwe, ariko hariho n’umuntu ushobora kuva ahantu, akaza mu cyumba akica umuntu abitewe nubwo burwayi bwo mu mutwe, ibyo ni “hallucination”.

Dr. Jean Damascene avuga ko iyo umuntu yishe agira ikibazo cyo mu mutwe, ariko ngo niba umuntu agize imyitwarire idasanzwe ntabwo ari ngombwa bihita byitwa uburwayi bwo mu mutwe, kuko ngo n’ubugizi bwa nabi bubaho.

Agira ati “Akenshi iyo habaye ibibazo nk’ibyo abantu bibwira ko umuntu abikoze kubera ko arwaye mu mutwe, nabyo birashoboka ariko akenshi hari igihe umuntu ashobora kubikora kubera ko hari ibintu atinya. Umuntu ashobora kubikora kubera ko afite uburakari bwinshi, bugatuma akora n’ibyo atatekereje atari ngombwa ko arwaye mu mutwe.”

Umuntu ni mugari

Dr. Jean Damascene avuga ko Umuntu ari mugari, kuko kwica umuntu na none ngo bishobora guterwa n’ukuntu uwo muntu yabayeho, n’ukuntu yubatse.

Ati “Uko tudasa ku mubiri ni nako tudasa no ku bitekerezo ha handi imbere, birashoboka ariko ntabwo ari ngombwa ko umuntu yaba arwaye mu mutwe.

Akomeza agira ati “Na ‘depression’ yatuma umuntu yica undi, na ‘psycho-disorders’ (uruhuri rw’ibibazo byo mu mutwe) nayo yatuma umuntu yica undi. Za “hallucination” zishobora gutuma umuntu yica undi, ariko ushobora kwiyanga cyangwa ukanga Isi, bikaba byatuma unica n’umuntu wakundaga.”

Kuri iyi ngingo hari abantu benshi bishe abana babo, kuko mu byo yari yapanze yari kubanza akica abo akunda, na we akiyica nyuma. Wenda hari igihe bamuvumbura ko amaze kwica abantu, wenda we ntabone uko yiyica agafatwa, ngo icyo gihe biba byaturutse kuri ubwo burwayi, “hallucination” zigutegeka gukora ibibi.

Hari izindi ndwara zituma ukora ibibi kubera ko warwaye indwara ituma wiyanga ndetse inatuma wanga ibintu byose biriho.

Indwara zituma wanga ikintu cyose kiza, nka “trouble de la personalite anti-sociale” harimo no kwica abantu benshi “tueur en serie” na byo bibaho.

Umuntu yitwara uko yabayeho

Umuntu yitwara uko yabayeho, icyiza ni uko hagomba kubungabungwa ubuzima bwa bantu kuva akivuka.

Dr. Jean Damascene ati “Turamutse tugize umuntu uvuka ahantu heza, mu bitekerezo byiza, ashobora gukura neza afite ibitekerezo byiza kandi akanakora neza. Ntitukajye tureba umubiri gusa ahubwo tujye tureba n’igice kitagaragara tukibungabunge kugeza umuntu apfuye.”

Iyi nzobere ivuga ko ibyiza umuntu kuva akivuka ubuzima bwo mu mutwe bugomba kwitabwaho.

Nk’umubyeyi aramutse ahozwa ku nkeke mu gihe atwite umwana, mu gihe abyaye uwo mwana agakomeza guhozwa ku nkeke, akaba mu ihohotera, amaherezo na we ngo akura ahohoterana.

Dr. Jean Damascene avuga ko abantu bagakwiye kurebera ku buzima bwose bw’umuntu aho kugira ngo barebe umuntu igihe yakoze ibintu bibi gusa.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *